Warunkowe umorzenie postępowania jest środkiem probacyjnym, który opiera się na zaniechaniu skazania i wymierzania kary sprawcy winnemu popełnienia przestępstwa. Mówiąc wprost – warunkowe umorzenie postępowania nie jest skazaniem i nie może zostać połączone z wymierzeniem jakiejkolwiek kary.

Czy sąd musi warunkowo umorzyć postępowanie karne?

 
Nie. Orzeczenie o warunkowym umorzeniu postępowania jest zawsze fakultatywne, co oznacza, że sąd „może”, ale „nie musi” warunkowo umorzyć postępowania.
 

Jakie warunki trzeba spełnić, aby sąd warunkowo umorzył postępowanie?

Przede wszystkim kluczowe znaczenie ma uprzednia niekaralność sprawcy za przestępstwo umyślne. Podstawowym warunkiem zastosowania warunkowego umorzenia jest to, aby sprawca w dacie wyrokowania był osobą niekaraną za przestępstwo umyślne (obejmuje to nie tylko niekaralność za zbrodnię lub występek umyślny, ale także sytuacje, w których sąd odstąpił od wymierzenia kary, zastosowano środki przewidziane dla nieletnich, czy środki zabezpieczające).

Kolejną przesłanką jest to, aby czyn co do którego ubiegamy się o warunkowe umorzenie postępowania nie był zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat. Co to oznacza w praktyce?

Przestępstwo kradzieży stypizowane w przepisie art. 278 § 1 k.k. jest zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 – co oznacza, że przy spełnieniu określonych w ustawie przesłanek możemy ubiegać się o warunkowe umorzenie postępowania karnego. Z kolei typ podstawowy oszustwa, a więc czyn z art. 286 § 1 k.k. zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8 – co wyklucza nam możliwość ubiegania się o warunkowe umorzenie postępowania, ponieważ w tym przypadku zagrożenie ww. czynu karą pozbawienia wolności przekracza 5 lat.

Zgodnie z art. 66 k.k. sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne. Przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego lub zagrożonego dobra, rozmiar wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia.

Kolejną przesłanką warunkowego umorzenia postępowania jest brak wątpliwości co do okoliczności popełnienia czynu. Powyższe wymaga, aby sąd bezspornie ustalił sam fakt popełnienia przestępstwa i jego okoliczności. Na podstawie dowodów zgromadzonych w sprawie sąd ustala sprawstwo oskarżonego, stopień jego zawinienia i społecznej szkodliwości czynu.

Ostatnią przesłanką jest tzw.  pozytywna prognoza kryminologiczna. Sąd ocenia właściwości i warunki osobiste sprawcy oraz jego dotychczasowy sposób życia. Powyższe ma uzasadniać przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania (czyli de facto braku skazania i kary) sprawca będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa. Dotychczasowy sposób życia odnosi się nie tylko do przeszłości sprawcy, ale obejmuje również okres po popełnieniu przez niego czynu.

Kto może wystąpić z wnioskiem o warunkowe umorzenie postępowania?

Z takim wnioskiem do sądu może wystąpić oskarżony oraz jego obrońca. Nadto jeżeli spełnione są przesłanki uzasadniające warunkowe umorzenie postępowania, prokurator może zamiast aktu oskarżenia sporządzić i skierować do sądu wniosek o takie umorzenie.

Czy informacje o warunkowym umorzeniu postępowania gromadzi się w Krajowym Rejestrze Karnym (KRK)?

Tak. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 maja 2000 roku o Krajowym Rejestrze Karnym w rejestrze gromadzi się dane o osobach przeciwko którym prawomocnie warunkowo umorzono postępowanie karne w sprawach o przestępstwa lub przestępstwa skarbowe, ale osoba co do której sąd warunkowo umorzył postępowanie karne zachowuje status niekaralności.

Jaki jest okres próby przy warunkowym umorzeniu postępowania?

Warunkowe umorzenie postępowania następuje na okres próby, który wynosi od roku do 3 lat i biegnie od momentu uprawomocnienia się orzeczenia. Dodatkowo warunkowo umarzając postępowanie, sąd może oddać sprawcę np. pod dozór kuratora.

Kiedy sąd podejmuje warunkowo umorzone postępowanie?

Sąd podejmuje warunkowo umorzone postępowanie, jeżeli sprawca w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za które został prawomocnie skazany. Z kolei sąd „może” podjąć warunkowo umorzone postępowanie, jeżeli sprawca w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne niż określone w przepisie art. 68 § 1 k.k. przestępstwo, jeżeli uchyla się od dozoru, wykonania nałożonego obowiązku lub orzeczonego środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku albo nie wykonuje zawartej z pokrzywdzonym ugody. Przy czym sąd nie może podjąć warunkowo umorzonego postępowania później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

Przy jakich przestępstwach sąd może warunkowo umorzyć postępowanie?

Sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne przy przestępstwach, których zagrożenie karą pozbawienia wolności nie przekracza 5 lat np. art. 178a k.k. prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości, art. 207 § 1 k.k. znęcanie się, art. 209 k.k. niealimentacja, art. 212 k.k. zniesławienie, art. 217 k.k. naruszenie nietykalności cielesnej, art. 278 § 1 k.k. kradzież, art. 284 k.k. przywłaszczenie i wiele innych.

Jeżeli potrzebujecie Państwo obrony w sprawie karnej, czy też pomocy przy sporządzeniu wniosku o warunkowe umorzenie postępowania karnego to zapraszam do kontaktu.

adwokat Izabela Kalisz-Olszak